HIV / AIDS

X’inhi l-HIV?
HIV tfisser l-Virus tal-Immunodefiċjenza Umana (Human Immunodeficiency Virus). Huwa virus li jikkomprometti s-sistema immunitarja, u jagħmel il-ġisem aktar suxxettibbli għall-infezzjonijiet u l- mard. Il-virus jeħel maċ-ċelloli CD4 (ċelloli li jipprovdu immunità kontra l-mard), u b’hekk jagħmilhom ineffettivi fil-ġlieda kontra l-infezzjonijiet u jagħmel il-ġisem suxxettibbli għall-mard. Barra minn hekk, il-virus jiġi replikat kull darba li ċ-ċelloli tas-CD4 jiġu mmultiplikati, u b’hekk jiżdiedu n-numri. Jekk ma jinżammx taħt kontroll, jista’ jikkawża l-AIDS (Marda Akkwiżita ta’ Defiċjenza Immunitarja / Acquired Immune Deficiency Disease).

Kif tista’ teħodha l-HIV?
Tinfirex permezz tal-esponiment għall-fluwidi tal-ġisem inklużi:

Demm.
Semen (inkluż il-precum).
Mukus vaġinali.
Mukus anali.
Ħalib tas-sider.

L-HIV jista’ għalhekk jiġi trażmess permezz ta’ sess orali, vaġinali u anali. Iċ-ċansijiet ta’ trażmissjoni mis-sess orali huma baxxi, iżda xorta possibbli jekk ikun hemm infatet, qtugħ jew brix fil-ħalq. Uża l-protezzjoni jew evita li tieħu s-semen fil-ħalq f’sitwazzjonijiet bħal dawn. L-HIV jista’ jiġi trażmess ukoll minn mara tqila liat-tarbija tagħha qabel jew matul it-twelid, u waqt it-treddigħ. Ir-riskju jiżdied jekk ikollok STI oħra, tuża d-drogi, taqsam il-labar, u taqsam ġugarelli tas-sess (mingħajr ma tuża kondoms).

Miti u kunċetti żbaljati dwar l-HIV
Ma tistax tieħu l-HIV minn dawn li ġejjin:

Kuntatt ma’ ġilda li ma jkollhiex ġrieħi jew feriti miftuħa (bħal meta żżomm id xi ħadd).
Meta tbus lil xi ħadd li għandu l-HIV.
Minn pożati, kikkri, toilets, banjijiet, xugamani, pixxini.
Meta tmiss lil xi ħadd li għandu l-HIV.
Għaraq, dmugħ, awrina jew feċi ta’ xi ħadd li għandu l-HIV.
Il-masturbazzjoni reċiproka, fingering u hand-jobs ma jistgħux jagħtuk l-HIV. Madankollu, jekk tuża ġugarelli sesswali, kun ċert li tibdel il-kondoms minn partner għal nieħor.
Il-gdim tal-insetti – meta insett (bħan-nemus) jidgmek, jerdagħlek demmek biss – ma jinjettalex id-demm tal-aħħar persuna li tkun gidmet.

Kif nista’ nnaqqas ir-riskju tiegħi għall-HIV?
Il-kondoms u l-PrEP, użati b’mod korrett u konsistenti, jipproteġuk mit-trażmissjoni tal-HIV matul is-sess. Tista’ tipprevjeni l-infezzjoni tal-HIV billi tipprattika sess aktar sikur, tieħu l-PrEP, u ma taqsamx labar jew tagħmir ieħor jekk tuża d-drogi.

Qed ninkwieta li stajt ġejt espost/a għall-HIV. X’nista’ nagħmel?
Jekk qed tinkwieta li ġejt espost/a għall-HIV, ta’ min tikkunsidra li tieħu PEP u tiġi ttestjat/a. Jeħtieġ li tieħu PEP fi żmien 72 siegħa mill-esponiment possibbli biex tipprevjeni l-HIV milli jistabbilixxi ruħuf’ġismek. Għandek toqgħod lura mis-sess sakemm tiġi ttestjat/a u tirċievi riżultat negattiv.

Il-partner tiegħi huwa pożittiv għall-HIV. Nista’ neħodha l-HIV?
Jekk il-partner tiegħek huwa pożittiv għall-HIV, jista’ jkun li tixtieq tikkunsidra l-PrEP għal perjodu twil ta’ żmien, u jkollok sess b’kondom b’mod konsistenti u korrett. Persuna b’livelli sostnuti u intraċċabbli ta’ HIV fid-demm tagħha ma tistax tittrażmetti l-HIV lis-sħab sesswali tagħha.

Għandi ninforma lill-partner tiegħi dwar l-HIV?
Għalkemm tista’ ma tkunx komdu/a titkellem dwar l-istatus tal-HIV tiegħek, huwa importanti li tiżvela l-istatus tiegħek mas-sieħeb/sieħba sesswali tiegħek jew ma’ min qed taqsam il-labar. Il-liġi f’Malta tiddikjara li persuni li jgħixu bl-HIV li intenzjonalment ipoġġu persuna oħra f’riskju ta’ trażmissjoni jistgħu jkunu soġġetti għal pieni kriminali.

X’inhuma s-sintomi tal-HIV?
L-infezzjoni tal-HIV tista’ tkun asintomatika fil-bidu; għalhekk l-uniku mod kif tkun jaf żgur huwa li tiġi ttestjat/a. Dijanjożi aktar bikrija tiżgura l-prevenzjoni ta’ aktar ħsara lill-ġisem, kif ukoll tnaqqas ir-riskju li din tingħadda lil xi ħadd ieħor.

L-HIV tista’ jiġi kkurata?
L-HIV ma tistax tiġi kkurata, iżda tista’ tiġi ġestita b’mediċini antiretrovirali. Dawn jaħdmu billi jnaqqsu l-virus milli jinfirex mill-ġisem. Ma joqtlux il-virus. Meta persuna tkun qed tgħix bl-HIV u tkun fuq kura effettiva, dan ibaxxi l-livell tal-HIV (it-tagħbija virali) fid-demm. Meta l-livelli jkunu baxxi (inqas minn 200 kopja/ml mkejla ta’ demm) dan jissejjaħ tagħbija virali li ma tinqabadx. Dan huwa wkoll medikament magħruf bħala viralment imrażżan. F’dan l-istadju, l-HIV ma tistax tingħadda sesswalment.

X’inhu t-trattament għall-HIV?
Tipikament, tingħata taħlita ta’ mediċini, biex jiġi żgurat li jintlaqat l-virus. It-trattament huwa mfassal għall-individwu u probabbilment idum għomru kollu.

Hemm xi effetti sekondarji tal-mediċini antiretrovirali?
Il-kura hija magħrufa li għandha xi effetti sekondarji, inklużi:

Tibdil fil-burdata.
Dardir
Dijarea
Għeja
Raxx tal-ġilda.

Meta għandi niġi ttestjat/a?
Jekk taħseb li tista’ tkun f’riskju li tieħu l-HIV:

Kellem lit-tabib tiegħek.
Mur il-GU Clinic għal test rapidu tal-HIV jew ċempel 25457494/1.

X’inhuma t-testijiet għall-HIV?

Test rapidu tal-HIV – It-testijiet rapidi spiss jissejħu testijiet fil-punt tal-kura. It-test jista’ jitwettaq minn infermier fil-Klinika tal-GU u r-riżultat ikun disponibbli fi żmien 20 minuti.
Awtottestjar – L-awtottestjar tal-HIV jippermetti lin-nies jagħmlu test tal-HIV u jsiru jafu r-riżultat tagħhom f’darhom stess jew f’post privat ieħor. Dan jirreferi għal proċess li fih persuna tiġbor il-kampjun tagħha stess (demm jew fluwidu orali), twettaq test tal-HIV, u tinterpreta r-riżultat f’ambjent privat f’inqas minn 20 minuta.
Test tad-demm – Kampjun tad-demm jintbagħat lil-laboratorju u tiġi infurmat/a bir-riżultat fi ftit jiem. It-test tal-HIV jista’ jkollu bżonn jiġi ripetut peress li l-virus għandu perjodu ta’ inkubazzjoni ta’ 3 xhur u jista’ ma jidhirx fl-ewwel test. Fil-klinika tal-GU tista’ tiddiskuti t-tħassib tiegħek u tirċievi l-appoġġ li teħtieġ qabel ma tiġi ttestjat/a. Tiġi offrut ukoll GU screen f’każ li jkun hemm STIs oħra.

L-ebda test tal-HIV ma jista’ jidentifika l-HIV immedjatament wara l-infezzjoni. Jekk taħseb li ġejt espost/a għall-HIV fl-aħħar 72 siegħa, kellem lit-tabib tiegħek, mur l-emerġenza, jew ċempel lill-GU Clinic dwar il-profilassi ta’ wara l-esponiment (PEP), immedjatament.

Iċ-ċertezza li tkun negattiv/a għall-HIV tiġi biss:

Jekk l-aktar test reċenti tiegħek jkun wara l-window period.
Jekk kellek l-ebda esponiment potenzjali għall-HIV matul il-window period (xahar). Jekk tassew ikollok esponiment potenzjali, allura jkollok bżonn tiġi ttestjat/a mill-ġdid.

X’inhuma l-istadji tal-HIV?
Meta xi ħadd jieħu l-HIV u ma jirċevix trattament, tipikament jgħaddi minn tliet stadji ta’ mard.

HIV u tqala
Kull omm tqila f’Malta tiġi ttestjata għall-HIV matul l-appuntamenti ta’ qabel it-twelid u tirċievi t-trattament jekk ikun meħtieġ.

L-HIV tista’ jgħaddi għand it-tarbija tiegħek:

Matul it-tqala permezz tal-plaċenta.
Billi tiġi esposta għad-demm tal-omm jew għal fluwidi oħra waqt il-ħlas.
Waqt it-treddigħ.

Persuni tqal bl-HIV għandhom jieħdu mediċini kontra l-HIV matul it-tqala għal saħħithom u biex jipprevjenu t-trażmissjoni tal-HIV mill-omm għat-tarbija.

Meta jirrakkomandaw l-użu ta’ mediċini kontra l-HIV matul it-tqala, l-ispeċjalisti tal-HIV jikkunsidraw il-benefiċċji u r-riskji ta’ mediċini speċifiċi kontra l-HIV matul it-tqala u għat-trabi mhux imwielda. Matul il-ħlas, il-mediċini kontra l-HIV li jgħaddu mill-omm għat-tarbija tul il-plaċenta jipprevjenu t-trażmissjoni tal-HIV mill-omm sat-tarbija, speċjalment qrib żmien il-ħlas.

Jekk, fi kwalunkwe punt matul l-istadju tat-tqala jew tat-treddigħ tiegħek, taħseb li ġejt esposta għall-HIV, jaf tkun tista’ tieħu profilassi wara l-esponiment (PEP). Trid tieħu PEP fi żmien 72 siegħa mill-esponiment possibbli biex tipprevjeni l-HIV milli jistabbilixxi f’ġismek u tjgħaddi għand it-tarbija tiegħek. Jekk qed tredda’, għandek tiddiskuti jekk tkomplix tredda’ mal-professjonist tal-kura tas-saħħa tiegħek.

Il-professjonist tal-kura tas-saħħa tiegħek se jiddiskuti miegħek l-aħjar metodu għat-twassil. Ċesarja hija l-mod preferut ta’ ħlas f’dawn iċ-ċirkostanzi.

X’inhuma l-kumplikazzjonijiet/mard opportunistiku assoċjati mal-HIV, għal xi ħadd li ma jingħatax kura?
L-HIV jista’ jaffettwa diversi żoni fil-ġisem, pereżempju l-passaġġ gastrointestinali, il-ħalq, l-għajnejn, il-ġilda u l-kliewi. L-HIV jista’ wkoll jagħmel ħsara lin-nies għall-infezzjonijiet virali u għall-kanċer.

L-HIV u l-passaġġ gastrointestinali
Il-persuni b’infezzjoni bl-HIV huma aktar probabbli li jkollhom dijarea, disfaġija u odjofaġija (uġigħ qawwi meta tibla’ fl-esofagu), dardir, rimettar, telf fil-piż, uġigħ addominali, mard anorettali, suffejra u epatomegalija (fwied imkabbar), fsada GI, u tumuri GI (sarkoma ta’ Kaposi u linfoma mhux ta’ Hodgkin).

L-HIV u l-Ħalq
Il-problemi fil-ħalq jistgħu jkunu sinjal bikri ta’ infezzjoni tal-HIV, kif ukoll sinjal tal-istadju avvanzat. Dawn li ġejjin huma kundizzjonijiet tal-ħalq relatati mal-HIV:

Thrush Orali – Il-Candida albicans tista’ tikkawża t-thrush orali, li tippreżenta s-sintomi li ġejjin: Uġigħ fl-ilsien, togħma morra, irqajja’ bojod juġgħu (plakek), ħmura u uġigħ fuq in-naħa ta’ ġewwa tal-ħalq u fi-griżmejn, xquq fil-kantunieri tal-ħalq (kjelite angolari) u diffikultà biex tibla’.
Kjelite angolari – Din hija infezzjoni fungali li tikkawża ħsejjes ta’ uġigħ madwar l-irkejjen tal-ħalq, li eventwalment jiħraxu u jiffurmaw qoxra. L-infezzjoni tista’ tiġi kkurata bi krema antifungali.
Eritema gingivali lineari u perjodontite nekrotizzanti – Dawn iż-żewġ kundizzjonijiet huma forom ta’ mard tal-hanek. Il-marda tal-hanek jidher bil-ħniek li jkunu juġgħu u jdemmgħu, u rarament, ikun hemm il-perjodontite, fejn ix-xedaq jiddegrada, u dan jikkawża spazji żgħar bejn il-ħanek u s-snien. Dan jikkawża intiena fil-ħalq kif ukoll diffikultà biex tibla’ u titkellem. Jekk qed tesperjenza xi wieħed mis-sintomi ta’ hawn fuq għandek tikkonsulta lit-tabib tiegħek. L-iġjene orali tajba, kif ukoll l-antibijotiċi u l-pilloli kontra l-uġigħ, spiss jgħinu. F’każijiet severi, il-kirurġija, xogħol dentali fuq l-għeruq, u xogħol ta’ iġenista orali jistgħu jgħinu.
Stomatite – Din hija kundizzjoni li twassal biex jidhru infjammazzjonijiet u ulċeri fuq il-membrani mukużi tal-ħaddejn, il-ħniek, l-ilsien, ix-xofftejn u l-ħalq. Tiġi ttrattata b’antifungali.

Infezzjonijiet virali
Herpes Simplex
Il-herpes orali jista’ jikkawża ulċeri fil-ħalq li normalment ifiqu u jgħaddu fi żmien 7 sa 10 jum mingħajr kura. Madankollu, il-kremi antivirali jistgħu jintużaw biex jiffaċilitaw il-fejqan. Ħafna drabi li l-virus ikun inattiv, u l-feriti jidhru inqas minn tliet darbiet fis-sena. Madankollu, b’persuni li huma infettati bl-HIV, dawn jistgħu jseħħu aktar ta’ spiss minħabba li l-immunità tagħhom tiġi kompromessa.

Lewkoplakija Orali bix-Xagħriet
Il-lewkoplakija orali tikkawża rqajja’ bojod bi sporġenzi żgħar simili għax-xagħar li normalment ikunufuq in-naħa tal-ilsien. Dan jikkawża wkoll ħalq xott jew nefħa tal-glandoli tal-bżieq, li min-naħa tagħhom jistgħu jwasslu għal riskju akbar ta’ infezzjoni batterika, żieda fl-aċidità fil-ħalq, u diffikultajiet biex tomgħod u tibla’.

Bħala riżultat tal-problemi orali, il-pazjenti jsibuha diffiċli biex jomogħdu u jibilgħu l-ikel, sal-punt li dan inaqqas b’mod sostanzjali l-konsum nutrittiv tagħhom. Konsegwentement, x’aktarx li juru telf fil-piż bħala riżultat dirett ta’ dawn il-problemi, jew jieqfu jieħdu l-mediċina tagħhom. Madankollu, il-kura kontra l-HIV tgħin fil-ġlieda kontra l-infezzjonijiet fil-ħalq.

L-HIV u l-Felul
Bl-HIV, l-okkorrenza tal-felul ġenitali hija aktar frekwenti, u ħafna drabi jkunu akbar u aktar mifruxa. Meta jidhru fiż-żona ġenitali jew rettali, jistgħu jikkawżaw skumdità. Hemm bosta għażliet ta’ trattament disponibbli għall-felul. Il-felul fiż-żona ġenitali spiss ikunu marbut ma’ kanċer ċervikali, rettali jew anali. Jekk persuna tkun diġà sofriet mill-felul ġenitali, anali jew rettali, għandhom isiru testijiet regolari.

L-HIV u Problemi ta’ Għajnejn
Il-retinopatija tal-HIV ta’ spiss tippreżenta ruħha f’nies li jbatu mill-AIDS. Fir-retina, jibdew jinstabu tikek bojod li jirriżultaw minn vini tad-demm imblukkati (cotton wool spots) u emorraġiji żgħar. Infezzjoni tal-għajnejn aktar severa hija r-retinite CMV, ikkawżata miċ-ċitomegalovirus. Diantjinstab aktar ta’ spiss f’persuni li jinsabu fi stadji avvanzati tal-AIDS, fejn l-għadd taċ-ċelloli T ikun pjuttost baxx. Is-sintomi jinkludu infjammazzjoni tar-retina, dmija u telf tal-vista. Is-CMV jista’ jikkawża telf serju fil-vista fi żmien ftit xhur jekk jibqa’ mhux dijanjostikat u mhux ittrattat. Il-medikazzjoni ma tistax tikkura r-retinite CMV, iżda tista’ tnaqqas ir-ritmu tal-progressjoni tal-virus. Retina maqlugħa xi drabi tista’ tirriżulta f’CMV. Dan huwa meta r-retina tirtira, jew tinqala’, min-naħa ta’ wara tal-għajn. Dan jista’ jikkawża telf serju fil-vista jekk jitħalla mhux ittrattat. Il-kirurġija tar-retina maqlugħa hija meħtieġa fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ta’ distakki retinali, biex treġġa’ lura r-retina fl-allinjament korrett tagħha.

Il-karċinoma taċ-ċelloli skwamużi tal-konġuntiva hija tumur tal-konġuntiva, ir-rita rqiqa li tgħatti l-abjad tal-għajn. Din il-kundizzjoni ġiet ippruvata xjentifikament li hija relatata ma’ infezzjoni tal-HIV/AIDS, infezzjoni bil-Virus tal-Papilloma Umana (HPV), kif ukoll esponiment fit-tul għad-dawl tax-xemx. Varjetà ta’ infezzjonijiet fl-għajnejn li jistgħu jikkompromettu l-vista jistgħu jkunu aktar komuni f’pazjenti bl-HIV, inkluż il-virus tal-herpes, il-gonorrea, il-klamidja, it-toksplażmożi, il-candida, il-pnewmoċisti u l-mikrosporidja.

HIV u Problemi fil-Kliewi
Waħda mill-kumplikazzjonijiet komuni assoċjati mal-HIV hija l-mard tal-kliewi. L-avvenimenti avversi tal-medikazzjoni antiretrovirali jistgħu jirriżultaw f’nefropatija tal-HIV, jew jistgħu jirriżultaw direttament f’infezzjoni tal-kliewi. Il-pazjenti bil-marda tal-HIV huma wkoll f’riskju akbar li jiżviluppaw ażotemija prerenali minħabba tnaqqis fil-volum li jirriżulta minn telf ta’ melħ, nutrizzjoni ħażina, u dardir.

HIV u Tumuri Malinji
Il-persuni bl-HIV huma aktar probabbli li jaqbdu kanċer minn persuni mhux infettati bl-HIV, u għandhom inċidenti ogħla ta’ kanċer anali, tal-fwied u tal-pulmun milli l-popolazzjoni ġenerali. Żewġ tipi ta’ kanċers b’mod partikolari huma korrelatati ħafna mal-infezzjoni tal-HIV.

Sarkoma ta’ Kaposi
Is-Sarkoma ta’ Kaposi hija tumur tal-vini. Huwa aktar komuni f’persuni b’karatteristiċi maskili bl-HIV li kellhom sess mal-irġiel, u possibbilment huwa kkawżat minn virus tal-herpes. Fil-bidu, il-feriti ma jikkawżawx uġigħ, sakemm jikbru b’mod sinifikanti fid-daqs. Ikunu preżenti kullimkien fuq il-ġisem jew fil-ħalq, u normalment jinvolvu r-riġlejn, is-saqajn, il-pulmun, u l-imsaren. Is-sintomi jistgħu jitjiebu jekk tittieħed il-kura kontra l-HIV, madankollu trattamenti aktar speċifiċi jvarjaw minn krema retinojdi, iffriżar, tneħħija kirurġika, radjoterapija, sa kimoterapija.

Linfoma Mhux Hodgkin’s
Dan huwa kanċer tal-linfoċiti (ċelloli bojod tad-demm), li huwa kkaratterizzat minn nodi limfatiċi mkabbra, deni, u telf fil-piż. Hemm tipi differenti ta’ linfoma mhux Hodgkin’s, maqsuma f’tipi aggressivi (li jikbru malajr) u indolenti (li jikbru bil-mod). Il-pronjożi u t-trattament jiddependu fuq l-istadju u t-tip ta’ marda

Il-ġestjoni tal-kundizzjonijiet relatati mal-HIV mhijiex biss kwsitjoni ta’ teħid ta’ mediċini. Importanti li jinkiseb appoġġ mill-familji u l-fornituri tal-kura tas-saħħa, bħat-tabib tal-familja u d-dentist tiegħek. Importanti wkoll li tieħu ħsieb aspetti oħra ta’ saħħtek, bħall-piż tiegħek, u billi twaqqaf it-tipjip, tikkontrolla l-ammont ta’ alkoħol li tikkonsma, teżerċita u tieħu mistrieħ adegwat.

Aktar informazzjoni u għajnuna għal persuni dijanjostikati bl-HIV
Jekk inti pożittiv/a għall-HIV, tiġi osservat/a regolarment minn tim ta’ tobba fil-Klinika Outpatients fl-Isptar Mater Dei f’MOP 4 (Livell -1 Outpatients). Importanti li tattendi kull żjara. Jekk ma tistax tmur, avża minn qabel u staqsi għall-infermiera responsabbli biex jagħmlulek appuntament mill-ġdid.

F’każ ta’ kwalunkwe diffikultà tista’ tikkuntattja n-numrui li ġejjin: