Epatite A

X’inhi l-epatite (hepatitis)?

L-epatite hija infjammazzjoni tal-fwied. Hemm tipi differenti ta’ epatite, iżda din l-informazzjoni se tiffoka biss fuq l-Epatite A (Hepatitis A).

X’inhi l-Epatite A?
L-epatite A hija virus (HAV) li jikkawża infezzjoni fil-fwied fil-bnedmin li tista’ tirriżulta f’marda li tista’ tkun waħda ħafifa sa gravi. Ġeneralment, kulħadd jirkupra mill-infezzjoni, iżda fi ftit każijiet, tista’ jmut minħabba l-epatite fulminanti (il-fwied isir nekrotiku ħafna u jiċkien). Ladarba tiġi infettat/a, l-immunità għall-virus iddum għal għomrok.

X’inhuma s-sintomi tal-Epatite A?
Il-marda spiss ma jkollhiex l-ebda sintomu jew tista’ tkun ħafifa, b’mod partikolari fit-tfal taħt il-5 snin. Fl-adulti, il-bidu tal-marda normalment iseħħf’daqqa. Is-sinjali u s-sintomi jinkludu:

Hepatitis liver. Symptoms of hepatitis A in the form of color icons with corresponding marks. Vector illustration in flat style isolated on white background.

Kemm idumu s-sintomi?
Is-sintomi jistgħu jdumu gimgħa jew ġimagħatejn u anki xhur. L-epatite li ddum jew li tirkadi sa sena sseħħ fi 15 % tal-każijiet.

Kif tinfirex?
Il-virus jinxtered mir-rotta fekali (anal) u orali (oral). Dan iseħħ meta persuna, li mhijiex/ma kinitx infettata, tiekol jew inkella tixrob illma li jkun ġie kkontaminat mil-feċi ta’ persuna infettata. Jista’ jiġi trażmess lil membri oħra tal-familja mill-idejn maħmuġin ta’ persuna infettata. Ix-xorb ta’ ilma kkontaminat bid-drenaġġ jew li ma jkunx ittrattat b’mod xieraq jirriżulta f’tifqigħat tal-infezzjoni. Il-virus jista’ jiġi trażmess ukoll permezz ta’ kuntatt sesswali ma’ persuna infettata. L-epatite A tingħadda billi jkun hemm sess mingħajr kondom jew dental dam (b’mod partikolari s-sess orali), fingering u rimming, jew il-qsim ta’ ġugarelli sesswali ma’ xi ħadd li għandu l-virus.

Jekk tkun infettat/a bl-Epatite A, tista’ xxerridha fi żmien gimagħtejn sa qabel ġimgħa li tiżviluppa s-suffejra. Il-perjodu ta’ inkubazzjoni, jiġifieri l-perjodu ta’ żmien bejn li wieħed ikun espost għall-virus u l-iżvilupp tas-sintomi tal-Epatite A, huwa ta’ 28 sa 30 jum (li jvarja minn 15 sa 50 jum).

Min huwa f’riskju ta’ infezzjoni?
L-epatite A hija rari f’Malta iżda tista’ tkun f’riskju meta tivvjaġġa lejn pajjiżi fejn hija komuni jew tinvolvi ruħek f’ċerti attivitajiet kif imsemmi aktar ‘l isfel. L-epatite A tista’ taffettwa kull grupp ta’ età. Tista’ jiġi trażmessa bil-modi li ġejjin:

Vjaġġaturi li jivvjaġġaw lejn pajjiżi sottożviluppati.
Permezz ta’ ilma u ikel ikkontaminat.
Iġjene ħażina tal-idejn. L-iġjene tal-idejn hija importanti ħafna, speċjalment f’dawn il-pajjiżi. Uża l-ilma u s-sapun jew sanitizzaturi tal-idejn tal-alkoħol (60%).

Ikel sikur biex jittiekel:

Ikel imsajjar li jiġi servut sħun.
Frott u ħaxix li ħsilthom bl-ilma tal-flixkun jew qaxxarthom int.
Prodotti tal-ħalib li ġew pasturizzati.
Bajd imgħolli iebes.

Ikel mhux sikur biex jittiekel:

Ikel mixtri mingħand bejjiegħa tat-triq.
Laħam, ħut jew bajd nej jew mhux imsajjar.
Frott u ħxejjex li mhumiex maħsula jew imqaxxrin, jew maħsula b’ilma mhux sikur, inkluż l-insalati.
Prodotti tal-ħalib li ma ġewx pasturizzati.
Bushmeat (laħam ta’ annimali slavaġġ Afrikani).

Ixrob:

Xarbiet minerali.
Ilma tal-flixkun issiġillat minn sorsi affidabbli.
Xarbiet sħan.
Ħalib pasturizzat.

Tixrobx:

Xarbiet bis-silġ, sakemm mhux minn sors sikur.
Ilma tal-vit jew ilma minn fliexken miftuħin.
Ħalib mhux pasturizzat.
Meraq tal-frott/fruit juice li jkun ġie rikostitwit b’ilma mhux sikur, bħal minn bejjiegħa tat-triq.

Ipprova evita:

Kuntatt mill-qrib, bħal bews, tgħanniq, jew li taqsam pożati jew tazez ma’ persuni morda.
Ikel ilma kkontaminat. L-aktar ikel komuni ta’ riskju għoli huma l-gajdri nejjin, il-gandoffli u frott tal-baħar ieħor.
Kuntatt personali mill-qrib ma’ persuna infettata bl-Epatite A, bħal waqt is-sess, speċjalment għall-irġiel li jkollhom sess mal-irġiel (MSM).
Persuni li jgħixu fl-istess dar ta’ persuna infettata, permezz ta’ idejn kontaminati.
Dawk li jinjettaw id-drogi u jaqsmu l-labar jew b’injettar/rikostituzzjoni ta’ drogi fuq uċuħ mhux nodfa bħal tojlits pubbliċi.

Hemm kura għall-Epatite A?
M’hemm l-ebda trattament mediku speċifiku għall-Epatite A.

Kif tista’ jiġi evitat l-Epatite A?
L-aktar miżura importanti għall-prevenzjoni tat-tixrid tal-Epatite A hija l-iġjene tal-idejn. It-trażmissjoni bejn l-individwi tista’ tiġi evitata permezz ta’:

Ħasil tal-idejn bis-sapun u bl-ilma.
Ħasil u tnixxif tal-idejn qabel ma jitħejja l-ikel.
Ħasil u tnixxif tal-idejn qabel l-ikel.
Ħasil u tnixxif tal-idejn wara li tmur it-toilet.
Il-ħasil u t-tnixxif tal-idejn wara li jinbdilu l-ħrieqi ta’ tarbija.

L-epatite A hija kontaġġjuża ħafna, għalhekk min ikun infettat m’għandux imur ix-xogħol, l-iskola, jew iċ-ċhildcare sakemm jingħata parir minn tabib li m’għadux infettat u mhux se jinfetta lil ħaddieħor. Waqt li tkun marid bl-Epatite A, l-ilbies ta’ taħt, il-bjankerija tas-sodda, ix-xugamani u l-imkatar għandhom jinħaslu bil-misħun u d-detergent.

Hemm ukoll vaċċin kontra l-Epatite A. Il-vaċċin jittieħed f’żewġ dożi, injezzjoni waħda segwita minn doża booster minn 6 xhur sa 12-il xahar wara l-ewwel doża. Dan jagħtik protezzjoni li tista’ ddum għal 25 sena. It-tilqim huwa rrakkomandat għall-irġiel li jkollhom sess mal-irġiel, speċjalment fl-adolexxenti u fl-adulti żgħażagħ. F’adulti akbar fl-età, l-ittestjar huwa rrakkomandat qabel it-tilqim. Il-vaċċin għandu jingħata lil persuni ta’ aktar minn sena qabel ma jivvjaġġaw lejn pajjiżi b’riskju moderati jew għoli, bi protezzjoni li tinkiseb bejn ġimagħtejn u erba’ ġimgħat wara li tingħata l-ewwel doża. Żoni endemiċi moderati u għoljin (jiġifieri fejn hi l-marda himifruxa fiż-żona/pajjiż partikolari) jinkludu s-subkontinent Indjan, l-Afrika, l-Amerika t’Isfel u Ċentrali, il-Lvant Imbiegħed (minbarra ż-żoni tal-Asja tal-Paċifiku fejn hemm standard ta’ ħajja u dħul għoli), u l-Ewropa tal-Lvant.

Għal aktar informazzjoni dwar l-ivvjaġġar, jekk jogħġbok żur:
https://deputyprimeminister.gov.mt/en/phc/pchyhi/Pages/Travel-Vaccination.aspx

Vaċċini disponibbli f’Malta
Ikklikkja hawn (ħolqa għall-vaċċini) għal aktar informazzjoni dwar it-tilqim

Appoġġ u Kuntatti għal aktar informazzjoni kkuntattja